Naar de inhoud
Context Thinking
NL EN FR DE ES

Empathie en denkstijlen

Zie Lexicon – Empathie voor de algemene definitie en vormen van empathie.
Empathie als overlap tussen twee verschillende perspectieven
Empathie ontstaat in de overlap tussen twee verschillende belevingswerelden — het vraagt zowel het vermogen als de bereidheid om in de beleving van de ander te stappen.

Zie Lexicon – Empathie voor de algemene definitie en vormen van empathie.

Drie soorten empathie

De wetenschap onderscheidt klassiek drie vormen van empathie:

Contextuele empathie

Er is een vierde element dat we hier contextuele empathie noemen. Het is géén aparte vierde soort, maar een regelaar: ze bepaalt of de drie klassieke vormen op het juiste moment passend worden ingezet.

Cognitief begrijpen dat iemand huilt is iets anders dan aanvoelen dat zwijgen nu meer betekent dan troosten. Melloni, Lopez en Ibanez (2014) beschrijven empathie dan ook als een proces dat sterk door de context wordt gestuurd.2 Heyers en collega's (2025) leverden hiervoor recente empirische steun: empathie wisselt aantoonbaar met de context.3

Ook in de hersenen tekent dit verschil zich af. Affectieve empathie leunt op de insula en de mid-cingulate cortex (kern van het saliencenetwerk). Cognitieve empathie leunt op andere gebieden, betrokken bij innerlijke voorstelling.4 Zo verbindt contextuele empathie zich rechtstreeks met het netwerk dat bepaalt welk signaal er nú toe doet.

"Contextuele empathie" is nog geen ingeburgerde wetenschappelijke term. We presenteren ze als een denkhulp die aansluit bij bestaande bevindingen, niet als een gevestigde categorie.

Laag-contextueel denken

Hoog-contextueel denken

Empathie en uitputting in zorgberoepen

Het ligt voor de hand te denken dat veel empathie altijd goed is. Dat klopt niet zonder meer. Holas en collega's (2024) onderzochten Poolse zorgverleners tijdens de coronapandemie.5 In die studie was warme bezorgdheid niet beschermend — ze hing zelfs samen met méér uitputting. Vooral persoonlijk lijden bleek sterk met burn-out verbonden.

Zhou (2025) bevestigt op een bredere literatuur dat het verband tussen empathie en burn-out niet rechtlijnig is.6 Het hangt af van het soort empathie. "Meer is beter" gaat hier dus niet op.

Empathie en psychopathologie

In de klinische praktijk worden soms empathieprofielen beschreven bij bepaalde stoornissen. Dit zijn werkhypothesen en heuristieken, geen vaststaande empirische profielen:

Voor een zorgvuldiger bespreking, zie persoonlijkheidsstoornissen.

Het double empathy problem

Damian Milton (2012) formuleerde het double empathy problem: de empathische mismatch tussen autistische en niet-autistische mensen werkt twee kanten op.7 Het is dus geen eenzijdig autistisch tekort. Het concept is populair geworden in de autisme-gemeenschap.

Toch is voorzichtigheid geboden. Livingston, Hargitai en Shah (2025) analyseerden de wetenschappelijke onderbouwing en concluderen dat het concept op een opvallend zwakke redeneerketen rust en vaak met andere begrippen wordt verward.8 We noemen het idee daarom wel, maar raden af om er beleid of klinische beslissingen op te baseren tot de evidentie steviger is.

Casus

Partner A (hoog-contextueel) merkt dat Partner B moe is en besluit het avondeten alleen te regelen. Partner B (laag-contextueel) interpreteert dit als: "hij wil niet samen eten" en voelt zich afgewezen. Het verschil in empathiestijl leidt tot een misverstand, terwijl de intentie zorgzaam was.

Tot slot een meetkundige kanttekening: vragenlijsten voor empathie meten niet allemaal hetzelfde. de Lima en Osório (2021) vonden dat verschillende instrumenten maar matig met elkaar overeenstemmen.9 Een empathiescore hangt dus mee af van het gebruikte instrument.

Referenties

  1. Singer, T., & Klimecki, O. M. (2014). Empathy and compassion. Current Biology, 24(18), R875–R878. doi:10.1016/j.cub.2014.06.054
  2. Melloni, M., Lopez, V., & Ibanez, A. (2014). Empathy and contextual social cognition. Cognitive, Affective, & Behavioral Neuroscience, 14(1), 407–425. doi:10.3758/s13415-013-0205-3
  3. Heyers, K., Schrödter, R., Pfeifer, L. S., Ocklenburg, S., Güntürkün, O., & Stockhorst, U. (2025). (State) empathy: how context matters. Frontiers in Psychology, 16, 1525517. doi:10.3389/fpsyg.2025.1525517 — PubMed 40040661
  4. Arioli, M., & Canessa, N. (2019). Neural processing of social interaction: Coordinate-based meta-analytic evidence from human neuroimaging studies. Human Brain Mapping, 40(13), 3712–3737. doi:10.1002/hbm.24627
  5. Holas, P., Gambin, M., Wojtkowiak, N., Kmita, G., & Łojek, E. (2024). Relationship of burnout with empathy dimensions in healthcare workers in Poland during the COVID-19 pandemic. Health Psychology Report, 13(2), 156–169. doi:10.5114/hpr/188097 — PubMed 40487480
  6. Zhou, H. (2025). Relationship between empathy and burnout as well as potential affecting and mediating factors from the perspective of clinical nurses: a systematic review. BMC Nursing, 24(1), 38. doi:10.1186/s12912-025-02701-0 — PubMed 39794782
  7. Milton, D. E. M. (2012). On the ontological status of autism: the 'double empathy problem'. Disability & Society, 27(6), 883–887. doi:10.1080/09687599.2012.710008
  8. Livingston, L. A., Hargitai, L. D., & Shah, P. (2025). The double empathy problem: A derivation chain analysis and cautionary note. Psychological Review, 132(3), 744–757. doi:10.1037/rev0000468 — PubMed 38829337
  9. de Lima, F. F., & Osório, F. de L. (2021). Empathy: Assessment Instruments and Psychometric Quality — A Systematic Review With Meta-Analysis. Frontiers in Psychology, 12, 781346. doi:10.3389/fpsyg.2021.781346 — PubMed 34899531